RAPID Penang memulakan operasi bas elektrik pada 17 Oktober 2026, ketika Malaysia memperluas penggunaan pengangkutan awam rendah karbon. Peralihan daripada bas diesel ini turut membawa perubahan yang perlu diberi perhatian oleh pejalan kaki, iaitu bunyi kenderaan yang lebih rendah ketika bergerak perlahan.
Menteri Pengangkutan, Anthony Loke berkata, Rapid Bus merancang memperoleh 1,600 bas elektrik secara berperingkat hingga 2031 bagi menggantikan sebahagian bas diesel dalam rangkaian Rapid KL dan Rapid Penang. Perolehan itu menyokong usaha mengurangkan pelepasan karbon serta memperbaharui armada pengangkutan awam.
Namun, apabila bunyi enjin semakin kurang kedengaran, kehadiran bas perlu dapat dikesan melalui langkah keselamatan yang sesuai. Perhatian khusus diperlukan di sekitar hentian dan lintasan, terutama bagi orang buta atau kurang penglihatan.
Namun, bas baharu Rapid Penang bukan tanpa perlindungan bunyi. Laporan pelancaran pada 17 Oktober 2026 menyebut bas itu dilengkapi sistem amaran bunyi untuk pejalan kaki serta bantuan keselamatan kepada pemandu. Persoalannya ialah bagaimana ciri tersebut berfungsi bersama pemanduan dan reka bentuk lintasan yang selamat.
Bunyi membantu mengesan kenderaan
Bunyi enjin membantu pejalan kaki menyedari kehadiran kenderaan sebelum mereka melintas. Bas elektrik pula menghasilkan bunyi motor yang lebih rendah, terutama ketika bergerak perlahan. Oleh itu, orang yang biasa bergantung pada bunyi enjin mungkin kurang menyedari bas sedang menghampiri.
Petunjuk bunyi ini amat penting bagi orang buta atau kurang penglihatan kerana mereka tidak dapat bergantung sepenuhnya pada penglihatan untuk menilai keadaan trafik. Keperluan tersebut menjadi lebih jelas ketika bas mula bergerak meninggalkan hentian atau membelok berhampiran lintasan. Ketika membelok, laluan bas boleh bertembung dengan laluan orang yang sedang melintas. Oleh itu, pemandu perlu memastikan kawasan tersebut selamat sebelum meneruskan perjalanan.
Keselamatan juga perlu mengambil kira kanak-kanak dan warga emas. Selain bunyi amaran, lintasan yang jelas, pandangan yang tidak terlindung serta kelajuan bas yang terkawal dapat membantu pejalan kaki melintas dengan lebih selamat.
Kes luar negara jadi perhatian
Di Bengaluru, India, The New Indian Express pada 23 Ogos 2025 membangkitkan kebimbangan bahawa pergerakan bas elektrik yang hampir senyap menyukarkan pejalan kaki dan pengguna jalan raya mengesan kehadirannya. Laporan itu turut mengetengahkan isu latihan pemandu, pecutan dan brek mengejut. Bagaimanapun, bunyi senyap tidak disahkan sebagai punca kemalangan tertentu.
Kemalangan melibatkan bas elektrik turut dilaporkan di Camp John Hay, Baguio, Filipina, pada 16 Januari 2026. Menurut Daily Tribune, sebuah bas elektrik terbabas daripada laluannya lalu melanggar pejalan kaki, menyebabkan seorang warga emas maut dan empat orang cedera. Laporan tersebut juga tidak mengaitkan punca kejadian dengan bunyi bas yang rendah.
Kedua-dua laporan ini menunjukkan bahawa perhatian terhadap keselamatan perlu merangkumi keupayaan pejalan kaki mengesan bas, latihan pemandu dan cara kenderaan dikendalikan. Bunyi amaran boleh membantu, tetapi penggunaannya perlu disertai kawalan kelajuan dan pemerhatian pemandu, terutama di kawasan yang mempunyai ramai pejalan kaki.
AVAS memberi amaran ketika kenderaan bergerak perlahan
Sistem Amaran Kenderaan Akustik (AVAS) menghasilkan bunyi luaran bagi membantu pejalan kaki mengesan kehadiran kenderaan elektrik. Bunyi ini memberikan petunjuk bahawa kenderaan sedang bergerak, terutama pada kelajuan rendah apabila bunyi motornya kurang kedengaran.
United Kingdom (UK) mewajibkan pemasangan sistem tersebut bagi jenis baharu kenderaan elektrik dan hibrid senyap mulai 1 Julai 2019. Sistem itu menghasilkan bunyi ketika kenderaan mengundur atau bergerak pada kelajuan bawah 20 kilometer sejam.
“Keperluan baharu ini akan memberikan keyakinan tambahan kepada pejalan kaki ketika melintas jalan,” kata Menteri Jalan Raya UK ketika itu, Michael Ellis dipetik dari kenyataan kerajaan UK pada 1 Julai 2019. Bagaimanapun, bunyi amaran merupakan satu lapisan perlindungan. Penggunaannya perlu disertai pemerhatian pemandu, kawalan kelajuan dan lintasan yang selamat.
Keselamatan perlu berkembang bersama armada
Bagi pengendali, pemeriksaan fungsi bunyi amaran dan latihan pemandu wajar menjadi sebahagian daripada pengurusan keselamatan harian. Penilaian bersama wakil orang kurang upaya penglihatan juga boleh membantu mengenal pasti lokasi yang menyukarkan mereka mengesan bas.
Rekod kejadian hampir dilanggar juga wajar dikumpulkan bersama data kemalangan. Maklumat itu boleh membantu pengendali membaiki lokasi berisiko sebelum berlaku kecederaan.
Menjelang peluasan armada pada 2027, keselamatan pejalan kaki perlu diberi perhatian bersama penyediaan bas dan kemudahan pengecasan. Bas yang lebih senyap dapat meningkatkan keselesaan bandar apabila kehadirannya tetap dapat dikesan oleh orang yang berkongsi ruang jalan.
