SEREMBAN, 22 September 2026 - Kemelut politik Negeri Sembilan kini memasuki fasa yang lebih serius selepas wujud dua pendirian bertentangan mengenai kedudukan barisan Ahli Majlis Mesyuarat Kerajaan Negeri atau Exco, sekali gus mencetuskan persoalan mengenai tafsiran kuasa Yang di-Pertuan Besar dan Menteri Besar di bawah Undang-Undang Tubuh Kerajaan Negeri Sembilan 1959.
Yang di-Pertuan Besar Negeri Sembilan, Tuanku Muhriz Tuanku Munawir pada 20 September membatalkan pelantikan anggota Exco kerajaan negeri berkuat kuasa serta-merta selepas mereka didapati memungkiri sumpah jawatan masing-masing.
Menurut kenyataan Istana Negeri Sembilan, anggota Exco berkenaan sebelum ini mengangkat sumpah serta menandatangani ikrar taat setia pada 7 Ogos lalu sebelum dilantik ke dalam Majlis Mesyuarat Kerajaan Negeri.
Istana merujuk kepada Perkara XXXVIII(5) Undang-Undang Tubuh Kerajaan Negeri Sembilan 1959, yang menyatakan bahawa anggota Majlis Mesyuarat Kerajaan Negeri selain Menteri Besar memegang jawatan selagi mendapat perkenan Yang di-Pertuan Besar.
Istana turut menyatakan bahawa anggota Exco berkenaan telah berikrar taat setia kepada Yang di-Pertuan Besar dan institusi diraja, selain berjanji mempertahankan Perlembagaan Negeri serta mengiktiraf kuasa Dewan Keadilan dan Undang.
Bagaimanapun, menurut Istana, tindakan dan kenyataan anggota Exco pada 15 September dianggap melanggar sumpah tersebut.
MB pertikai pembatalan
Menteri Besar Negeri Sembilan, Datuk Ismail Lasim bagaimanapun mempertikaikan kesahan pembatalan itu.
Beliau menegaskan bahawa beliau tidak pernah dirujuk dan tidak pernah memberi nasihat supaya mana-mana anggota Exco ditamatkan pelantikannya.
Menurut Ismail, sebarang tindakan memberhentikan atau menamatkan jawatan anggota Exco tanpa nasihat atau permintaan Menteri Besar merupakan kesilapan dari sudut undang-undang dan tidak mempunyai kesan perlembagaan.
Atas alasan itu, beliau berpendirian bahawa barisan Exco sedia ada masih sah dan boleh meneruskan tugas seperti biasa.
Kenyataan itu secara langsung mewujudkan keadaan luar biasa apabila Istana menganggap pelantikan Exco sudah dibatalkan, sedangkan Menteri Besar pula mempertahankan bahawa mereka masih memegang jawatan secara sah.
Bagaimana kemelut ini bermula?
Pertikaian terbaru ini tidak berlaku secara tiba-tiba. Pada 17 September, Ismail mengesahkan bahawa barisan Exco kerajaan negeri telah membincangkan dan membuat keputusan secara sebulat suara berhubung satu Surat Cara Proklamasi berkaitan kedudukan Tuanku Muhriz sebagai Yang di-Pertuan Besar Negeri Sembilan.
Beliau turut mengesahkan bahawa Setiausaha Kerajaan Negeri telah diarahkan untuk meneruskan proses pewartaan proklamasi tersebut.
Namun Dewan Keadilan dan Undang Negeri Sembilan kemudian menegaskan bahawa Tuanku Muhriz kekal sebagai Yang di-Pertuan Besar yang sah.
Menurut Dewan Keadilan dan Undang, perkara berkaitan pemilihan, pelantikan, turun takhta atau penyingkiran Yang di-Pertuan Besar berada di bawah bidang kuasanya berdasarkan Perkara XVI Undang-Undang Tubuh Kerajaan Negeri Sembilan 1959.
Dewan itu turut menyatakan bahawa kerajaan negeri dan Exco tidak mempunyai bidang kuasa untuk menentukan kesahan proklamasi berkenaan atau kedudukan Yang di-Pertuan Besar.
Jabatan Peguam Negara pula dilaporkan berpandangan bahawa tindakan untuk mewartakan atau melaksanakan proklamasi berhubung penyingkiran Tuanku Muhriz adalah tidak sah serta bercanggah dengan Perlembagaan Negeri.
Dua Exco sahkan menerima surat
Sekurang-kurangnya dua anggota Exco, ADUN Gemencheh, Suhaimizan Bizar dan ADUN Serting, Mohd Fairuz Mohd Isa mengesahkan mereka menerima surat pemakluman mengenai pembatalan pelantikan.
Kedua-duanya bagaimanapun tidak mengulas lanjut mengenai perkembangan tersebut.
Istana pula menyatakan bahawa selepas pembatalan pelantikan berkenaan, Menteri Besar perlu mempersembahkan senarai baharu calon anggota Exco kepada Tuanku Muhriz untuk pertimbangan dan perkenan berdasarkan Perkara XXXVIII(2) Undang-Undang Tubuh Kerajaan Negeri.
Namun pendirian Ismail bahawa Exco lama masih sah bermakna beliau setakat ini tidak menganggap wujud keperluan untuk membentuk barisan baharu.
Anwar menghadap Tuanku Muhriz
Perkembangan tersebut turut menarik perhatian kerajaan Persekutuan. Perdana Menteri, Datuk Seri Anwar Ibrahim menghadap Tuanku Muhriz di Istana Negeri Sembilan di Changkat Persekutuan, Kuala Lumpur pada petang semalam, 21 September.
Pertemuan berlangsung hampir sejam sebelum Anwar meninggalkan Istana sekitar jam 7 malam.
Tiada kenyataan rasmi mengenai perkara yang dibincangkan dikeluarkan sejurus selepas pertemuan itu.
Timbalan Perdana Menteri Datuk Seri Ahmad Zahid Hamidi dan Ismail juga dilaporkan dijangka menghadap Tuanku Muhriz susulan perkembangan berkenaan.
Mengapa krisis ini penting?
Kemelut Negeri Sembilan mempunyai dimensi yang berbeza berbanding pertikaian politik negeri biasa kerana sistem pemerintahannya mempunyai struktur adat yang tersendiri.
Selain institusi Yang di-Pertuan Besar, Negeri Sembilan mempunyai Dewan Keadilan dan Undang serta Undang Yang Empat, yang memainkan peranan tertentu dalam struktur adat dan perlembagaan negeri.
Justeru, persoalan utama sekarang bukan sekadar siapa akan menjadi anggota Exco, tetapi siapa mempunyai kuasa perlembagaan untuk membuat keputusan tertentu serta bagaimana kuasa itu perlu dilaksanakan.
Pertikaian itu berpotensi memerlukan tafsiran lanjut mengenai beberapa peruntukan Undang-Undang Tubuh Kerajaan Negeri, termasuk hubungan antara kuasa Yang di-Pertuan Besar, Menteri Besar, Majlis Mesyuarat Kerajaan Negeri dan Dewan Keadilan dan Undang.
Sepuluh bekas Presiden Majlis Peguam turut menyuarakan kebimbangan terhadap perkembangan itu dan menyatakan bahawa proses berkaitan kedudukan Yang di-Pertuan Besar menimbulkan persoalan serius mengenai Perlembagaan serta kedaulatan undang-undang.
Apa yang boleh berlaku selepas ini?
Dalam tempoh terdekat, perhatian akan tertumpu kepada sama ada Menteri Besar akan menyerahkan senarai calon Exco baharu seperti yang diminta Istana atau terus mempertahankan kedudukan barisan sedia ada.
Sekiranya kedua-dua pihak terus berpegang kepada tafsiran masing-masing, pertikaian itu boleh beralih kepada persoalan undang-undang dan perlembagaan yang lebih besar.
Pada masa sama, isu pentadbiran juga menjadi penting kerana kerajaan negeri memerlukan struktur eksekutif yang mempunyai autoriti jelas untuk menjalankan urusan pentadbiran.
Buat masa ini, tiada pengumuman bahawa Dewan Undangan Negeri dibubarkan atau bahawa Menteri Besar telah kehilangan sokongan majoriti ADUN.
Oleh itu, adalah terlalu awal untuk menyifatkan kemelut berkenaan sebagai kejatuhan kerajaan negeri.
Namun pertikaian mengenai siapa yang mempunyai autoriti untuk menjalankan fungsi Exco menjadikan perkembangan Negeri Sembilan antara isu perlembagaan dan politik paling penting untuk diperhatikan ketika ini.
