HANYA 11 sen. Nilainya mungkin terlalu kecil untuk membeli secawan kopi tetapi jumlah itu menjadi perhatian apabila timbul dakwaan bahawa individu tertentu dibayar untuk mencetuskan provokasi terhadap rakyat Malaysia di media sosial.
Dakwaan yang tular baru-baru ini menyebut bayaran sekitar 500 rupiah Indonesia, yang dinyatakan sebagai kira-kira 11 sen bagi setiap komen provokatif.
Namun, setakat ini, dakwaan mengenai kadar bayaran itu dan kewujudan operasi khusus untuk melaga-lagakan rakyat Malaysia dengan Indonesia belum disahkan secara bebas.
Walaupun begitu, isu berkenaan membuka ruang kepada persoalan lebih besar: adakah setiap pertelingkahan antara netizen dua negara jiran benar-benar berpunca daripada perbezaan pendapat atau ada pihak yang mengambil kesempatan daripada emosi pengguna?
Hubungan Malaysia-Indonesia sememangnya mempunyai sejarah panjang dengan pertalian bahasa, budaya, keluarga dan pekerjaan yang merentasi sempadan.
Namun, persamaan itu tidak menghalang isu bola sepak, makanan, warisan budaya dan kenyataan tokoh tertentu daripada mencetuskan perbalahan dalam talian.
Dalam suasana sedemikian, satu hantaran yang menghina negara jiran boleh mengundang ratusan balasan. Ada yang tampil mempertahankan maruah negara, manakala sebahagian lagi membalas dengan penghinaan lebih keras sehingga perbincangan asal tenggelam dalam pertengkaran.
Di sinilah mekanisme media sosial perlu difahami. Kandungan yang mengundang reaksi kuat berpotensi meraih lebih banyak komen, perkongsian dan perhatian.
Apa pun, ini tidak bermakna setiap hantaran provokatif pasti dipromosikan algoritma atau menghasilkan wang secara langsung kepada pemilik akaun.
Kajian bertajuk Clickbait, Rage Bait and The Contestation of Human Rights in Digital Public: A Comparative Study of Malaysia and Indonesia oleh penyelidik Universiti Sains Islam Malaysia dan Universitas Muhammadiyah Sidoarjo meneliti naratif pemancing klik dan kemarahan dalam kes terpilih daripada akaun media kedua-dua negara.
Abstrak kajian itu menjelaskan tumpuan terhadap corak respons pengguna, termasuk cara menyalahkan pihak tertentu, tuntutan akauntabiliti dan reaksi terpolarisasi. Ia bukan bukti khusus tentang kadar bayaran 11 sen atau operasi provokasi rentas negara yang didakwa.
Dalam konteks ini, fenomena buzzer juga tidak boleh dipandang ringan. Penyelidikan mengenai politik digital Indonesia mendokumentasikan penggunaan akaun berbayar dan rangkaian terkoordinasi untuk menyebarkan mesej serta membentuk persepsi masyarakat.
Laporan ABC News pada Januari 2024 turut mendedahkan bagaimana sebahagian pengendali buzzer di Indonesia memperoleh bayaran untuk menyebarkan propaganda politik.
“Tugas utama mereka ialah membentuk pendapat awam,” kata Profesor Madya dasar awam di Monash University, Indonesia, Ika Idris dipetik dari ABC News ketika membincangkan buzzer politik menjelang pilihan raya Indonesia 2024.
Bagaimanapun, bukti kewujudan industri itu tidak membuktikan dakwaan bahawa setiap provokasi terhadap Malaysia dilakukan oleh akaun berbayar.
Lebih membimbangkan, pengguna biasa juga boleh menjadi sebahagian daripada rantaian penyebaran tersebut tanpa menyedarinya.
Apabila seseorang berkongsi hantaran yang belum disahkan atau membalas penghinaan dengan kemarahan, kandungan berkenaan mendapat pendedahan tambahan.
Persoalannya, siapa yang memperoleh manfaat apabila pertengkaran berpanjangan? Pemilik akaun mungkin mendapat perhatian, pengendali tertentu mungkin memperoleh bayaran jika benar wujud kontrak sedemikian, manakala platform pula berpotensi menerima lebih banyak aktiviti pengguna.
Namun, manfaat kewangan sebenar bergantung pada model perniagaan, mekanisme pembayaran dan bukti bagi setiap kes.
Rakyat Malaysia dan Indonesia tidak perlu bersetuju dalam semua perkara. Kritikan terhadap dasar, tindakan individu atau prestasi pasukan sukan juga tidak seharusnya dianggap sebagai serangan terhadap seluruh bangsa.
Yang perlu ditolak ialah manipulasi yang sengaja membakar kebencian, menyebarkan maklumat palsu dan mengheret orang ramai ke dalam pertelingkahan tanpa penghujung.
Mungkin tindakan paling berkesan bukan membalas setiap penghinaan tetapi berhenti memberikan perhatian kepada akaun yang berulang kali memancing kemarahan, menyemak kesahihan maklumat dan melaporkan kandungan yang melanggar peraturan platform.
Kalau benar ada pihak yang sanggup membayar untuk mencetuskan provokasi, persoalannya bukan lagi berapa sen yang diterima, tetapi berapa besar harga yang terpaksa dibayar apabila rakyat dua negara berjiran saling membenci.
Malaysia dan Indonesia mempunyai terlalu banyak persamaan untuk terus terperangkap dalam pertelingkahan yang tidak berkesudahan. Jangan sampai kita terlalu sibuk membalas penghinaan sehingga terlupa siapa sebenarnya yang mendapat manfaat daripada pergaduhan itu.
Dalam dunia media sosial, tidak semua provokasi perlu dibalas. Ada kalanya, tindakan paling bijak ialah memilih untuk tidak melayan daripada terus terheret dalam pertelingkahan yang hanya menguntungkan pihak tertentu.
Artikel Berkaitan Terdahulu:
Jerebu bukan Malaysia lawan Indonesia, Syed Saddiq jawab kritikan Lutfi
