PERANG biasa masih mempunyai ruang untuk berundur, tentera boleh menghentikan serangan, pemimpin boleh berunding dan gencatan senjata boleh dicapai sebelum keadaan menjadi lebih buruk.
Perang nuklear tidak begitu. Sejak senjata nuklear dibangunkan, kuasa besar dunia berdepan satu persoalan yang sama, apa akan berlaku jika satu pihak menyerang terlebih dahulu?
Serangan pertama mungkin memberi kelebihan pada saat awal, tetapi negara yang diserang masih berkemungkinan mempunyai kemampuan untuk membalas. Inilah asas kepada konsep pencegahan nuklear, atau nuclear deterrence: sesebuah negara menahan diri kerana tahu pihak lawan boleh menyerang semula.
Logik serangan balas
Konsep ini menjadi sangat penting ketika Perang Dingin, apabila Amerika Syarikat (AS) dan Kesatuan Soviet mengumpulkan senjata nuklear dalam jumlah besar. Kedua-dua pihak tahu serangan pertama boleh mencetuskan tindak balas yang memusnahkan kedua-duanya.
Daripada situ muncul istilah Mutual Assured Destruction atau MAD. Ia merujuk kepada keadaan apabila kedua-dua pihak mampu memastikan pihak lawan turut mengalami kemusnahan besar sekiranya perang nuklear tercetus.
Bunyinya seperti logik yang pelik. Senjata yang sepatutnya digunakan untuk memenangi perang akhirnya menjadi alat untuk menghalang perang daripada bermula. Perbincangan SIPRI mengenai usaha mengelak perang nuklear turut meneliti kepentingan mengurus persaingan dan risiko antara kuasa nuklear.
Tetapi dunia hari ini belum bebas daripada ancaman tersebut. Menurut Institut Penyelidikan Keamanan Antarabangsa Stockholm (SIPRI), terdapat kira-kira 12,187 kepala peledak nuklear di dunia pada Januari 2026.
Daripada jumlah itu, sekitar 9,745 berada dalam simpanan ketenteraan untuk kegunaan berpotensi, manakala kira-kira 4,012 telah ditempatkan bersama peluru berpandu dan pesawat. Antara 2,100 hingga 2,200 kepala peledak yang ditempatkan itu berada dalam keadaan berjaga-jaga tinggi pada peluru berpandu balistik.
SIPRI menyenaraikan sembilan negara bersenjata nuklear: AS, Rusia, United Kingdom, Perancis, China, India, Pakistan, Korea Utara dan Israel. AS dan Rusia bersama-sama memiliki kira-kira 83 peratus daripada kepala peledak nuklear dalam simpanan ketenteraan dunia.
Risiko selepas serangan pertama
Jadi, mengapa senjata itu tidak digunakan untuk memulakan perang? Salah satu sebab terbesar ialah tiada siapa boleh menjamin apa yang berlaku selepas senjata pertama dilepaskan. Satu serangan boleh mencetuskan serangan balas, diikuti tindak balas seterusnya. Konflik antara dua negara boleh berkembang menjadi perang nuklear yang lebih besar.
Kesan senjata nuklear juga tidak berhenti di kawasan letupan. Radiasi, pencemaran alam sekitar, kemusnahan infrastruktur dan gangguan bekalan makanan boleh merentasi sempadan. Kajian Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu (PBB) sebelum ini meneliti kemungkinan perang nuklear besar mengganggu iklim dan pengeluaran makanan secara meluas.
Namun, pencegahan nuklear bukan jaminan mutlak. Sistem ini bergantung pada keputusan manusia, komunikasi, sistem amaran awal dan keupayaan pemimpin membaca tindakan pihak lawan dengan tepat. Kesilapan menafsir niat musuh atau maklumat amaran yang salah boleh meningkatkan risiko keadaan menjadi tidak terkawal.
Dalam ucapan kepada Majlis Keselamatan PBB pada 2024, Setiausaha Agung PBB, António Guterres, berkata: “An accidental launch is one mistake, one miscalculation, one rash act away.” Petikan itu bermaksud pelancaran tidak sengaja boleh terjadi akibat satu kesilapan, salah perhitungan atau tindakan terburu-buru.
Pengarah SIPRI, Karim Haggag, pula memberi amaran dalam laporan Jun lalu bahawa “The dangers associated with nuclear weapons are growing” bahaya berkaitan senjata nuklear semakin meningkat dengan kemajuan teknologi persenjataan, kemerosotan kawalan senjata dan ketegangan geopolitik.
SIPRI turut mencatat bahawa perjanjian New START antara AS dan Rusia tamat pada Februari 2026 tanpa pengganti, menambah ketidakpastian tentang paras kekuatan nuklear strategik kedua-dua negara.
Itulah paradoks senjata nuklear. Semakin besar kemusnahan yang mampu dilakukan, semakin besar pula harga yang perlu ditanggung jika ia digunakan. Pemimpin negara bersenjata nuklear perlu memikirkan bukan sahaja bagaimana untuk menyerang, tetapi apa yang mungkin berlaku beberapa minit, jam dan hari selepas serangan pertama.
Selagi pihak lawan masih mampu membalas, keputusan memulakan perang nuklear bukan lagi soal menang atau kalah seperti perang konvensional. Ia boleh menjadi keputusan yang mengubah nasib seluruh dunia.
