KUALA LUMPUR, 21 September 2026 - Harga petrol RON95 tanpa subsidi di Malaysia berpotensi melonjak melebihi RM7.50 seliter sekiranya Selat Hormuz dan Bab al-Mandab ditutup sepenuhnya dalam tempoh berpanjangan, sekali gus mencetuskan kejutan besar terhadap bekalan minyak dunia.
Senario itu boleh berlaku sekiranya konflik di Asia Barat semakin meluas sehingga Iran berjaya menghentikan sepenuhnya laluan kapal melalui Selat Hormuz, manakala kumpulan Houthi di Yemen pada masa sama menghalang perkapalan melalui Bab al-Mandab.
Walaupun angka RM7.50 itu bukan ramalan rasmi kerajaan atau pasaran, simulasi berdasarkan harga minyak semasa menunjukkan paras tersebut bukan sesuatu yang mustahil sekiranya penutupan dua laluan maritim strategik berkenaan menyebabkan harga minyak mentah Brent melonjak ke paras sekitar AS$200 (RM816) setong atau lebih.
Setakat pagi 21 September, minyak mentah Brent didagangkan sekitar AS$103.06 (RM420) setong, menurut Reuters, selepas pasaran terus menilai gangguan bekalan dan ketegangan berterusan di Asia Barat.
Dua 'leher botol' minyak dunia
Selat Hormuz merupakan antara laluan tenaga terpenting dunia kerana sebahagian besar eksport minyak dari negara Teluk perlu melalui perairan sempit yang memisahkan Iran dengan Oman.
Ia menjadi laluan penting kepada eksport minyak dan gas dari Arab Saudi, Iraq, Kuwait, Emiriah Arab Bersatu dan Qatar.
Bab al-Mandab pula menghubungkan Laut Merah dengan Teluk Aden dan Laut Arab, sekali gus menjadi pintu masuk utama ke Terusan Suez bagi kapal yang membawa minyak serta barangan antara Asia, Asia Barat dan Eropah.
Gangguan di Bab al-Mandab masih boleh memaksa kapal mengambil laluan lebih jauh mengelilingi Tanjung Harapan di Afrika, tetapi langkah itu meningkatkan jarak perjalanan, penggunaan bahan api, kadar sewaan kapal dan kos insurans.
Penutupan Hormuz membawa risiko yang lebih besar kerana kemampuan pengeluar Teluk untuk memintas selat itu melalui saluran paip alternatif adalah terhad berbanding jumlah eksport normal mereka.
Keadaan pasaran tenaga global ketika ini juga sudah berada dalam keadaan tegang. Reuters melaporkan trafik melalui Hormuz kekal rendah susulan konflik serantau, manakala pasaran diesel global berdepan tekanan akibat gangguan bekalan dan kapasiti penapisan yang ketat.
Jika penutupan dua selat itu menyebabkan minyak Brent meningkat kepada AS$150 (RM612) setong, harga RON95 tanpa subsidi secara kasar berpotensi meningkat ke sekitar RM5.50 hingga RM6.10 seliter.
Jika Brent terus melonjak kepada sekitar AS$180 (RM734) hingga AS$200 (RM816) setong, tekanan terhadap harga petrol, margin penapisan, pengangkutan dan insurans boleh menyebabkan harga RON95 tanpa subsidi bergerak ke sekitar RM6.50 hingga RM7.50 seliter.
Dalam senario lebih ekstrem apabila Brent melebihi AS$200 (lebih RM816) setong, RON95 tanpa subsidi berpotensi melepasi RM7.50 seliter.
Kenaikan itu bukan semata-mata disebabkan harga minyak mentah.
Kos penghantaran kapal tangki berkemungkinan melonjak apabila laluan normal ditutup, manakala syarikat insurans pula boleh mengenakan premium risiko perang yang jauh lebih tinggi ke atas kapal yang masih beroperasi berhampiran zon konflik.
Bagi tempoh 17 hingga 23 September 2026, harga RON95 tanpa subsidi di Malaysia ditetapkan pada RM4.37 seliter, meningkat 35 sen daripada RM4.02 sebelumnya, manakala diesel tanpa subsidi berada pada RM5.27 seliter.
Ini bermakna jika harga pasaran RON95 meningkat daripada RM4.37 kepada RM7.50, ia mewakili kenaikan sekitar RM3.13 seliter atau lebih 71 peratus berbanding harga semasa.
Bagi sebuah kereta dengan tangki 50 liter, kos mengisi penuh pada harga RM4.37 ialah kira-kira RM218.50.
Pada harga RM7.50 seliter, jumlah yang sama akan mencecah RM375, peningkatan sebanyak RM156.50 bagi setiap tangki.
Bagaimanapun, pengguna yang masih menikmati skim subsidi BUDI95 tidak semestinya akan membayar harga pasaran berkenaan sekiranya kerajaan mengekalkan harga bersubsidi.
Sebaliknya, tekanan akan berpindah kepada kedudukan fiskal kerajaan kerana jurang antara harga pasaran dengan harga yang dibayar pengguna menjadi semakin besar.
Pada masa sama, margin penapisan petroleum boleh meningkat sekiranya bekalan petrol dan diesel siap diproses menjadi semakin ketat.
Jika harga pasaran RON95 mencecah RM7.50 seliter tetapi harga BUDI95 terus dikekalkan pada RM1.99, perbezaannya menjadi kira-kira RM5.51 bagi setiap liter.
Ini bermakna setiap satu bilion liter petrol yang disubsidi pada jurang tersebut secara teori membawa nilai subsidi sekitar RM5.51 bilion, bergantung kepada jumlah sebenar penggunaan serta mekanisme subsidi kerajaan.
Kesan itu boleh memaksa kerajaan menilai semula perbelanjaan subsidi, kedudukan fiskal dan bentuk bantuan yang diberikan kepada pengguna.
Impak kenaikan diesel membawa kesan lebih besar
Walaupun harga RON95 paling mudah mendapat perhatian orang ramai, kesan lebih besar terhadap kos sara hidup boleh datang melalui diesel.
Diesel merupakan bahan api utama bagi sebahagian besar lori, kenderaan komersial, mesin pertanian dan operasi logistik.
Jika harga diesel meningkat mendadak, kos penghantaran makanan, barangan runcit, bahan binaan dan produk pengguna juga boleh meningkat.
EIA Amerika Syarikat menyatakan harga diesel dipengaruhi bukan sahaja oleh harga minyak mentah tetapi juga kos pengedaran, margin runcit serta crack spread atau margin penapisan. Bekalan diesel global yang ketat bersama harga minyak mentah tinggi telah menyebabkan harga bahan api itu meningkat dalam beberapa bulan kebelakangan ini.
Penutupan Hormuz dan Bab al-Mandab secara serentak juga berpotensi memberi kesan kepada tambang kapal, kos penerbangan, elektrik, industri pembuatan dan harga makanan.
Syarikat penerbangan boleh berdepan kenaikan harga bahan api jet, manakala syarikat logistik mungkin memindahkan sebahagian kos bahan api dan insurans kepada pelanggan.
Perniagaan pula boleh meningkatkan harga barangan bagi menampung peningkatan kos operasi.
Akhirnya, kesan itu boleh muncul dalam bentuk inflasi lebih tinggi dan kuasa membeli isi rumah yang semakin tertekan.
Brent kini sudah berada sekitar AS$103 (kira-kira RM420) setong, sebarang kehilangan bekalan yang besar akibat penutupan serentak dua laluan tenaga terpenting dunia boleh menyebabkan pasaran memasuki keadaan yang belum pernah dialami dalam beberapa dekad.
Dalam keadaan sedemikian, persoalannya mungkin bukan lagi sama ada petrol Malaysia akan naik, tetapi sejauh mana kerajaan mampu menahan kenaikan harga dunia daripada sampai ke pam minyak pengguna Malaysia.
