JAWATAN tetap menawarkan kepastian pekerjaan, tetapi belum tentu menjawab persoalan praktikal bagi doktor yang diminta berpindah iaitu siapa menanggung belanja awal, di mana keluarga akan tinggal, dan berapa lama mereka perlu berkhidmat jauh dari rumah?
Seruan Persatuan Perubatan Malaysia (MMA) pada Khamis menunjukkan perlunya menilai penempatan sebagai satu pakej. Elaun, perpindahan, perumahan dan kepastian kerjaya yang dibangkitkan persatuan itu perlu dinilai bersama, menggunakan bukti yang dapat membezakan halangan sebenar bagi setiap kumpulan doktor.
Laporan CodeBlue yang diterbitkan pada Rabu memetik perkongsian doktor mengenai pegawai yang tidak melapor diri pada Isnin. Di Sri Aman, seorang doktor melaporkan hanya enam daripada 20 pegawai yang dijangka tiba sudah hadir setakat pukul 10.45 pagi.
MMA turut menyebut laporan ketidakhadiran antara 70 hingga 76 peratus di sesetengah fasiliti, sambil meminta angka rasmi disahkan dan diumumkan.
Namun, masalah penerimaan mempunyai rekod rasmi terdahulu. Dalam jawapan di Kamar Khas Dewan Rakyat pada 9 Julai 2026, Timbalan Menteri Kesihatan, Datuk Hanifah Hajar Taib menyatakan 20 daripada 39 pegawai yang ditempatkan di Sabah melapor diri pada 29 Jun, manakala 19 menolak tawaran.
Perbezaannya penting, angka Jun ialah jawapan kementerian tentang kumpulan tertentu, sedangkan laporan September masih memerlukan pengesahan. Data itu menguatkan alasan untuk menyiasat penerimaan penempatan, tetapi belum mengukur sumbangan setiap faktor seperti elaun, keluarga atau beban kerja.
BIW mempunyai dua kumpulan penerima
Dokumen Jabatan Perkhidmatan Awam (JPA), Lampiran E Sistem Saraan Perkhidmatan Awam (SSPA) menamakan elaun itu Bayaran Imbuhan Wilayah (BIW), menggantikan nama Bayaran Insentif Wilayah. Penerima sedia ada menerima kadar tetap berdasarkan amaun terakhir sebelum SSPA berkuat kuasa.
Bagi pegawai lantikan baharu atau yang baru berkelayakan mulai 1 Disember 2024, kadar kumpulan pengurusan dan profesional gred 9 hingga 15 ialah RM360 sebulan. Oleh itu, kenyataan bahawa semua doktor mengalami pemotongan yang sama mengabaikan perbezaan antara penerima lama dan baharu.
BERNAMA pada 9 Februari 2026 melaporkan Menteri Kesihatan, Datuk Seri Dr Dzulkefly Ahmad menafikan pemotongan BIW dan menjelaskan struktur kadar tetap tersebut. MMA pula meminta struktur berasaskan peratusan dikembalikan. Pertikaian ini perlu dinilai melalui perubahan pendapatan sebenar setiap kumpulan serta kos penempatan mereka.
Kelayakan tuntutan dan wang sebelum berpindah
Kerajaan sudah memperkenalkan bantuan yang relevan. Jawapan Parlimen pada 9 Julai menyatakan bahawa mulai 22 Jun 2026, pegawai perubatan gred UD10 berstatus kontrak yang melapor diri di penempatan baharu layak menerima tuntutan perpindahan, tertakluk kepada peraturan Perbendaharaan.
MMA meminta bantuan diberikan sebelum doktor berpindah. Cadangan itu menyentuh masa pembayaran. Kelayakan mendapat bayaran balik belum semestinya menyediakan wang untuk perjalanan dan pengangkutan barang ketika keputusan berpindah dibuat.
Dalam penilaian dasar, bantuan awal berpotensi mengurangkan halangan tunai. Namun keberkesanannya perlu diuji melalui jumlah tuntutan, masa pembayaran dan sebab penolakan tawaran. Kewujudan tuntutan dalam peraturan, dengan sendirinya, belum membuktikan bantuan itu cukup atau mudah diperoleh oleh semua pegawai.
Rumah, keluarga dan tempoh berkhidmat
MMA turut meminta kuarters yang selamat dan diselenggara, bersama bekalan air, elektrik, internet dan hubungan pengangkutan yang boleh diharap. Bantuan perumahan yang sesuai dengan tempat bertugas boleh mengurangkan urusan yang perlu diselesaikan doktor selepas ketibaan.
Persatuan itu juga mencadangkan tempoh perkhidmatan yang jelas serta laluan pertukaran telus bagi doktor yang mahu kembali ke Semenanjung. Kepastian tersebut boleh membantu perancangan keluarga dan kerjaya, tetapi perlu diseimbangkan dengan kesinambungan tenaga kerja di fasiliti yang memerlukan doktor.
Secara analitis, janji pertukaran tanpa rancangan penggantian boleh menghasilkan penggiliran yang berterusan. Sebaliknya, tempoh yang jelas, latihan dan peluang kemajuan di tempat bertugas boleh menjadikan penempatan lebih mudah dirancang. Kedua-dua kemungkinan ini perlu dinilai menggunakan rekod tempoh berkhidmat, bukannya jumlah tawaran sahaja.
Elaun sahaja mempunyai batas
Dalam laporan The Star pada 15 Julai 2026, Ketua Eksekutif Galen Centre for Health and Social Policy, Azrul Mohd Khalib mengaitkan masalah pengagihan doktor dengan beban kerja, perumahan dan kemajuan kerjaya. Beliau turut mengingatkan bahawa JPA dan Perbendaharaan masih mengawal jumlah jawatan serta pembiayaan. Pada 14 September 2026, Galen Centre mengulangi cadangan suruhanjaya perkhidmatan kesihatan untuk mengurus tenaga kerja dan kebajikan petugas.
“Petugas kesihatan sektor awam sepatutnya mempunyai Suruhanjaya Perkhidmatan mereka sendiri,” kata Azrul dalam kenyataan itu.
Cadangan suruhanjaya itu belum merupakan keputusan kerajaan. Ia menunjukkan persoalan tadbir urus yang lebih luas, tetapi tidak membuktikan bahawa perubahan institusi sahaja akan menyelesaikan penempatan atau bahawa semua ketidakhadiran September berpunca daripada kelemahan yang sama.
Garis panduan Pertubuhan Kesihatan Sedunia (WHO), diterbitkan pada 6 Mei 2021, membincangkan masalah agihan tenaga kerja yang meninggalkan kawasan luar bandar kurang mendapat perkhidmatan. Kerangka itu membantu membezakan pertambahan doktor pada peringkat negara daripada ketersediaan pasukan di tempat pesakit memerlukan rawatan.
Ukur siapa hadir, siapa kekal dan apa yang berubah
Langkah susulan paling berguna ialah data mengikut negeri, fasiliti dan kumpulan pengambilan: jumlah ditawarkan, menerima, melapor diri, menolak atau mendapat penangguhan yang diluluskan. Sebab penolakan perlu direkodkan tanpa menganggap semua pegawai membuat keputusan atas alasan yang sama.
Penilaian kemudian perlu mengikuti mereka yang hadir: berapa ramai kekal selepas enam atau 12 bulan, bagaimana bantuan dibayar, dan sama ada beban kerja serta akses rawatan bertambah baik. Jika penerimaan meningkat tetapi doktor cepat berpindah keluar, pakej itu masih belum menyelesaikan pengekalan.
Bagi pesakit di Sabah dan Sarawak, persoalan akhirnya ialah sama ada dasar penempatan menghasilkan pasukan yang cukup dan berterusan untuk menyediakan rawatan. Jawapannya memerlukan angka yang disahkan, sokongan yang sampai ketika diperlukan dan laluan kerjaya yang dapat dipercayai.
Isu ini adalah isu yang berlaku setiap tahu, bilakah kerajaan mampu menyelesaikannya?
